Qəzzadakı uşaqların qatilinə şərik olan birisi Afrikada insan haqlarına görə narahat olubmu?

ABŞ-ın bu zirvəni boykot etməsi və Donald Trampın iştirakdan imtina etməsi son ayların ən qalmaqallı diplomatik addımlarından biri hesab olunur.
Vaşinqton zahirdə bu boykotu belə əsaslandırdı ki, guya Afrika Cənubunda ağlara qarşı “soyqırım” həyata keçirilir; Tramp da son aylarda çıxışlarında bu ittihamı dəfələrlə təkrarlayıb.

İlk baxışda bu, insan haqlarını müdafiə edən etik mövqe kimi görünə bilər; lakin daha dərin nəzər saldıqda aydın olur ki, məsələ insani qayğılardan çox, ABŞ daxili siyasəti, geosiyasi rəqabətlər və kimlik narrativlərindən siyasi məqsədlərlə istifadə ilə bağlıdır.
Bu üç ölçünün birləşməsi, qarşıdurmanın mahiyyətini aydın göstərir və insan haqları anlayışının necə güc oyunlarının alətinə çevrildiyini ortaya qoyur.

1. Soyqırım iddiası: Həqiqətdə nə baş verir?
ABŞ-ın boykotu əsaslandırdığı iddia budur: Afrika Cənubunda ağlara qarşı “soyqırım” həyata keçirilir.
Lakin bu ittiham beynəlxalq hüquqi təriflərlə qətiyyən üst-üstə düşmür. BMT-nin Soyqırım Konvensiyasına görə bir etnik, milli, irqi və ya dini qrupun tam və ya qismən məhv edilməsi niyyəti sübut olunmalıdır.
Bu günə qədər heç bir beynəlxalq hüquqi qurum və ya müstəqil mənbə Afrika Cənubunda belə bir niyyət və fəaliyyət görməyib.
Afrika Cənubu konstitusiyaya əsaslanan demokratik ölkədir: ağ, qara və qarışıq irqə mənsub vətəndaşlar bərabər hüquqlara malikdir və siyasi-sosial həyatda aktiv iştirak edirlər. Ağlar hələ də iqtisadiyyatda böyük rola malikdirlər, dövlət qurumlarında təmsil olunurlar və onlara qarşı heç bir ayrı-seçkilik qanunu mövcud deyil.
Bu ittihamın kökündə parlamentdə müzakirə olunan torpaq islahatı dayanır. Bu islahat, Apartheid dövründə ağlara ədalətsiz şəkildə verilmiş torpaqların daha ədalətli bölgüsünə yönəlib.
1913-cü il Torpaq Qanunu qara afrikanların ölkənin cəmi 7%-lik hissəsində torpaq sahibi olmasına icazə verirdi — bu limit sonradan 13%-ə yüksəldildi. Bu qanun milyonlarla qaradərili torpaq sahibinin zorakı şəkildə köçürülməsinə səbəb oldu.
2017-ci il siyahıyaalmasına görə:

• Ağlar ölkənin kənd təsərrüfatı torpaqlarının 72%-nə,
  Qaradərililər isə cəmi 4%-nə sahibdir.

Halbuki ölkə əhalisinin:

• 7.3%-i ağlar,
  81.4%-i qaradərililərdir.

Bu tarixi ədalətsizliyin nəticəsidir və islahatlar onu aradan qaldırmağa yönəlib. Heç bir zorakı kampaniya, fiziki məhv və ya sistemli təqib yoxdur.
Trampın “soyqırım” ifadəsini işlətməsi isə yalnız siyasi təbliğat və radikal ağçı elektoratını həyəcanlandırmaq üçündür.

2. Afrika Cənubunun BRICS-də artan rolu
2023-cü ildə Yohannesburqda keçirilən BRICS zirvəsi tarixi dönüş nöqtəsi idi. Afrika Cənubu burada:

• BRICS-in genişlənməsinə rəhbərlik etdi,
  6 yeni ölkənin dəvətinə öncüllük etdi,
  Qlobal dollarasızlaşma layihəsinin əsas təşəbbüskarlarından biri oldu.

Bu addımlar ABŞ-ın dünya iqtisadiyyatındakı hegemoniyasına ciddi təhdiddir. ABŞ-ın G20 toplantısını boykot etməsi:

• Afrika Cənubuna qarşı cəzalandırıcı addım,
  Bu ölkəni beynəlxalq səhnədə təcrid etmə cəhdi idi.

Artıq Qərb anlayır ki, ona qarşı geosiyasi meydan yalnız Moskva və Pekində deyil, həm də Yohannesburqda və bütün Afrikada genişlənir.

3. Sionist lobbisi və Haaqa məhkəməsi faktoru
Məsələnin ən mühüm tərəfi budur:
Afrika Cənubu Qəzza müharibəsindən sonra İsrailə qarşı qlobal hüquqi mübarizənin liderinə çevrilib.
Bu ölkə:

• İsraili soyqırım və insanlığa qarşı cinayətlər ittihamı ilə Haaqa məhkəməsinə verdi,
  Məhkəmə isə ilk dəfə sionist rəsmiləri barəsində həbs orderi çıxardı.

Bu, İsrail və ABŞ üçün böyük siyasi zərbə idi.
ABŞ-ın reaksiyası:

• Afrika Cənubunun səfirini ölkədən çıxardı,
  Maliyyə yardımlarını kəskin azaltdı,
  Beynəlxalq qurumlarda təcrid kampaniyasına başladı,
  Ardınca “ağlara qarşı soyqırım” uydurmasını gündəmə gətirdi.

Bu xəttin arxasında ABŞ-dakı güclü sionist lobbiləri dayanırdı. Onlar istəyirdilər ki, Afrika Cənubu İsrailə meydan oxumağın bədəlini ödəsin.
Beləcə, ABŞ-ın iddiası insan haqları qayğısından deyil, Vaşinqton və Tel-Əvivin strateji maraqlarından qaynaqlanır.

4. Trampın sosial və ideoloji motivləri: Ağ kimliyi siyasəti
Trampın daxili siyasi hesabları da boykotun əsas səbəblərindəndir. Onun tərəfdarlarının böyük hissəsini:

• sağ radikallar,
  ağ üstünlüyünü müdafiə edən qruplar,
  irqçi kimlik siyasəti tərəfdarları təşkil edir.

Tramp mütəmadi olaraq “ağ amerikalıların təhlükə altında olduğu” kimi narrativlərdən istifadə edir.
Afrika Cənubunda torpaq islahatını sadələşdirib “ağlara qarşı təqib” kimi təqdim etməsi də elektoratının emosiyalarına oynamaq üçündür.
Bu, daxili seçki kampaniyasının bir hissəsidir.

Nəticə: Həqiqət yox, narrativ savaşı
Afrika Cənubunda G20 zirvəsinin boykot edilməsi bir neçə qatlı siyasi, geosiyasi və ideoloji maraqlardan ibarətdir — və bunların heç biri ABŞ-ın “ağların müdafiəsi” iddiası ilə bağlı deyil.

• Soyqırım iddiasının heç bir hüquqi əsası yoxdur.
  ABŞ-ın qəzəbi, Afrika Cənubunun İsrailin soyqırım cinayətlərini Haaqa daşımasına cavabdır.
  Trampın mövqeyi isə onun ağ kimliyi siyasətinə və seçki strategiyasına söykənir.

Mənbə: Al-Vaqt