İran niyə İordaniyaya zərbə endirdi?

A. İranın hazırkı rəhbərliyi qarşıdurmanın tempini özü müəyyənləşdirməkdə qərarlıdır və yalnız Vaşinqtonun qərarlarına reaksiya verməklə kifayətlənmək istəmir. Tehran göstərmək istəyir ki, təşəbbüs hələ də onun əlindədir və eskalasiyanın istiqamətini öz şərtlərinə uyğun formalaşdıra bilir.

B. İran rəhbərliyi Vaşinqtonun ehtiyatlı davranışını getdikcə tərəddüdün və uzunmüddətli qarşıdurmanı davam etdirmək üçün siyasi iradənin zəifliyinin əlaməti kimi qiymətləndirir. Tehranın hesablamasına görə, bu vəziyyət ABŞ-ın qətiyyətini sınaqdan keçirmək üçün əlverişli imkan yaradır.

C. İranın baxışına görə, dəniz blokadası özü-özlüyündə müharibə aktıdır. Əvvəlki böhranlardan fərqli olaraq, mövcud rəhbərlik İranın dənizə çıxışının məhdudlaşdırılmasını hərbi cavab vermədən qəbul etməyə hazır görünmür.

D. Bugünkü zərbələr daha geniş regional kontekstdə də qiymətləndirilməlidir. Onlar İranın dəstəklədiyi İraq qruplarının İsrailə, İordaniyaya və Səudiyyə Ərəbistanına qarşı fəaliyyəti ilə sıx bağlıdır. Tehran bu cəbhələri bölgədə güc balansını yenidən formalaşdırmağa yönəlmiş vahid kampaniyanın tərkib hissəsi hesab edir və eyni zamanda Körfəz ölkələrinin və ABŞ-ın strateji zəiflikləri kimi gördüyü məqamlardan istifadə etməyə çalışır.

E. Bu hücum həm də Əli Xameneinin vəfatından sonra İranda baş vermiş doktrinal dəyişiklikləri əks etdirir. Yeni rəhbərlik yalnız cavab zərbələrinə əsaslanan çəkindirmə siyasəti ilə kifayətlənmir; getdikcə daha çox qabaqlayıcı hərbi təşəbbüslərə üstünlük verir və bu zaman raket, pilotsuz uçuş aparatı (PUA) və müttəfiq qüvvələrin imkanlarına geniş şəkildə arxalanır. Tehran hesab edir ki, hazırkı böhran Fars körfəzində təhlükəsizlik nizamını öz xeyrinə yenidən formalaşdırmaq üçün fürsət yaradır.

F. İndi təzyiq yenidən Vaşinqtona yönəlir. İran qərarvericilərinin fikrincə, ABŞ-ın məhdud cavabı strateji tarazlığı dəyişməyəcək. Onların gözləntisinə görə, ABŞ sonda ya daha geniş eskalasiyanı qəbul etmək, ya da öz strateji yanaşmasında ciddi dəyişikliklər etmək arasında seçim qarşısında qalacaq.

Tehranın əsas mesajı
Tehranın ümumi mesajı aydındır: İran nə təslim olmağa işarə edir, nə də zəif mövqedən danışıqlara getmək niyyətindədir. Əksinə, ölkə rəhbərliyi xeyli riskləri qəbul etməyə hazır görünür, çünki bu qarşıdurmanı İranın regional rolu və uzunmüddətli milli təhlükəsizliyi uğrunda həlledici strateji mübarizə hesab edir.